تبصره : معناى تذكيه چيست ؟ در باب تذكيه دو مبنا وجود دارد : الف . تذكيه‌اى كه موجب طهارت و حليّت است ، عبارت است از امور خمسه يعنى : 1 . فرى الاوداج الاربعة 2 . بالحديد 3 . على القبلة 4 . مع التسمية 5 . مع كون المذكى مسلما ، به‌اضافه قابليت ذاتى محل للتذكيه . منظور اين عده آن است كه تذكيه يك حقيقت بسيطه‌اى است كه از مجموع اين پنج امر به‌اضافهء قابليت محل حاصل مىگردد . اين عقيدهء آخوند خراسانى صاحب كفاية الاصول است . 2 . تذكيه عبارت است از حقيقت مركبهء از پنج امر مذكور ؛ و اما قابليت محل امرى است خارج از حقيقت تذكيه و جنبهء شرطيت دارد كه اگر قابليت باشد آن امور خمسه در طهارت و حليت تأثير خواهد گذارد و الّا فلا . اين رأى مرحوم محقق نايينى است . حال بر مبناى آخوند خراسانى ، هرجا شك كرديم در قابليت حيوانى براى تذكيه ، اصالة عدم التذكية جارى مىكنيم به دليل اينكه اين حيوان در زمان حيات مذكى نبوده و پس از آن شك مىكنيم در تذكيه عدم را استصحاب مىكنيم تا زمان خروج روح و ذبح مذبّح . ولى بر مبناى ميرزا ، استصحاب عدم التذكية جارى نمىشود ؛ زيرا قابليت حيوان براى تذكيه حالت سابقه ندارد نه وجودا و نه عدما . پس جاى استصحاب نيست ، بلكه مرجع عند الشك در قابليت به اصالة الطهارة و الحلية است . دليل آخوند خراسانى : لانّ الحيوان فى حال الحياة لم يكن مذكّى فيستصحب العدم الى زمان خروج روحه و ورود فعل المذكى عليه . دليل ميرزاى نايينى : لأنّ القابليّة للتذكية ، ليس لها حالة سابقة وجودا و عدما فلا موقع للاستصحاب اى استصحاب عدمها بل المرجع عند الشك فى القابلية اصالة الحلية و الطهارة . تنبيه پنجم : جريان اصالة البراءة در مورد شك در واجب تخييرى در اينكه در موارد شك در واجبات تعيينيه اصالة البراءة جارى مىگردد شكى نيست . مثلا شك داريم كه آيا دعاء عند رؤية الهلال واجب است يا خير . مىگوييم : الاصل البراءة من الوجوب ، هم ادلّهء برائت شرعى اين موارد را شامل است ، چون غرض از آن